Việt Nam và lựa chọn mô hình phát triển khác Trung Quốc


Xem xét mối quan hệ giữa Ổn định và Phát triển, thấy rằng: Việt Nam nên chọn mô hình Phát triển để ổn định thay vì Ổn định để phát triển mà ở đó, Phát triển được ưu tiên và sử dụng làm tiền đề để ra ra những chính sách lớn, tạo ra Ổn định.

LTS: Trong chuyến thăm Việt Nam đầu tháng 12, Nguyên Đại diện Thương mại Mỹ, Đại sứ Susan Schwab đưa ra lời khuyên: “Việt Nam cần tìm đường thoát khỏi cái bóng kinh tế Trung Quốc”. Theo bà, Việt Nam có những điểm đặc biệt để có thể lựa chọn con đường phát triển khác với Trung Quốc. Tuần Việt Nam giới thiệu loạt bài viết của TS Giáp Văn Dương (ĐH Liverpool, Anh) bàn về mô hình phát triển phù hợp cho Việt Nam. Mời các bạn cùng tham gia thảo luận.

Ngày 18/9/2009, tờ Nhân dân Nhật báo của Trung Quốc có bài viết cho rằng Việt Nam đã “sao chép toàn diện và thành công nhất mô hình Trung Quốc” [1]. Sau đó, Giáo sư Đặng Phong đã bác bỏ điều này và cho rằng, tuy có những điểm tương đồng, nhưng “đổi mới ở Việt Nam không phải là sự sao chép mô hình cải cách của Trung Quốc” [2].

Cho dù Đổi mới của Việt Nam có phải là sự sao chép mô hình cải cách của Trung Quốc hay không, thì đi tìm một mô hình phát triển khác và thích hợp hơn mô hình Trung Quốc cho thời gian tới luôn là niềm mong đợi của của bất cứ người nào quan tâm đến Việt Nam, dù đó là người Việt hay người nước ngoài, như nhận định của Đại sứ thương mại Mỹ Susan Schwab: “Việt Nam phải tìm con đường riêng, khác Trung Quốc, không trở thành một Trung Quốc thứ hai trên con đường phát triển”.

Việc quốc gia lựa chọn mô hình phát triển nào, trước hết phụ thuộc vào những đặc điểm cụ thể của đất nước. Việt Nam và Trung Quốc tuy có nhiều điểm tương đồng, nhất là trong thể chế chính trị và hình thái kinh tế xã hội, nhưng lại có nhiều khác biệt quan trọng, đặc biệt là qui mô dân số, vị trí địa  lý, đặc điểm văn hóa…, vì thế tìm kiếm một mô hình phát triển khác biệt và thích hợp hơn mô hình Trung Quốc là điều hoàn toàn có thể.

Hội nghị Nhóm tư vấn các nhà tài trợ cho Việt Nam diễn ra ngày 3-4/12/2009 tại Hà Nội cũng khuyên Việt Nam cần suy nghĩ nghiêm túc về con đường phát triển tiếp theo, đặc biệt là gia đoạn sau khủng hoảng, khi các nước cùng đua tranh tìm con đường phát triển tốt hơn so với thời kì trước đó [3].

Bài viết này vì thế tập trung vào thảo luận mô hình phát triển của Việt Nam, với mục đích định hình một mô hình phát triển khác biệt và phù hợp với điều kiện Việt Nam hơn mô hình Trung Quốc, tuy đạt được nhiều thành công đáng ghi nhận về phát triển kinh tế nhưng cũng có nhiều tồn tại trong các vấn đề chính trị, xã hội, môi trường, v.v.

Xuất phát điểm của thảo luận là việc xem xét cặp phạm trù Ổn định & Phát triển. Những phân tích về cặp phạm trù này sẽ được dùng làm cơ sở để đưa ra những đề xuất xây dựng mô hình phát triển của Việt Nam.

Ổn định & Phát triển

Ổn định & Phát triển là hai yêu cầu tiên quyết để quản lý và điều hành đất nước mà bất cứ chính quyền nào cũng phải quan tâm. Nhưng chúng không độc lập mà có quan hệ tương tác hữu cơ, biện chứng với nhau. Cái này làm tiền đề cho sự tồn tại của cái kia. Trên thực tế, không thể tách biệt Ổn định và Phát triển, vì Ổn định là cơ sở để tạo ra Phát triển, và Phát triển, đến lượt nó lại là yếu tố quyết định việc tạo ra Ổn định đúng nghĩa.

Tuy nhiên, tùy từng thời kỳ và điều kiện riêng biệt cụ thể mà Ổn định hay Phát triển được sử dụng làm tiền đề trong việc thiết kế mô hình phát triển, mà biểu hiện cụ thể là việc ra các đường lối chính sách quản lý và điều hành đất  nước.

Việt Nam và Trung Quốc, hay bất cứ quốc gia nào khác, đều muốn Ổn định và Phát triển. Tuy nhiên, do qui mô dân số, vị trí địa lý, đặc điểm văn hóa… khác nhau mà việc sử dụng Ổn định hay Phát triển làm tiền đề sẽ khác nhau.

Trung Quốc: Ổn định để phát triển

Mô hình Trung Quốc là chủ đề nóng và được nhiều giới quan tâm trong thời gian gần đây. Tuy nhiên một mô tả chi tiết, chính xác về mô hình Trung Quốc vẫn còn là một điều đang bàn cãi. Qua quan sát, có thể thấy, mô hình Trung Quốc nhấn mạnh vào Ổn định, lấy Ổn định làm tiền đề để kiến tạo Phát triển, vì thế có thể tóm gọn như sau: Trung Quốc: Ổn định để phát triển.

Việc Trung Quốc lấy Ổn định làm tiền đề cho Phát triển xuất phát từ qui mô dân số Trung Quốc quá lớn, quán tính quá nặng nề, lịch sử Trung Quốc quá phức tạp, chỉ cần một sơ suất trong điều hành và quản lý cũng có thể gây ra những xáo trộn trên diện rộng. Vì thế, Trung Quốc đã chọn Ổn định làm trung tâm của việc ra các chính sách kinh tế, xã hội, mà biểu hiện rõ ràng nhất là sách lược Ổn định chính trị để phát triển kinh tế. Điều này phản ánh rõ nét trong công cuộc cải cách của Trung Quốc: cải cách được tiến hành từ trên xuống. Điều này cho phép Trung Quốc kiểm soát được sự ổn định tổng thể trong quá trình cải cách. Nói cách khác, Trung Quốc ưu tiên Ổn định trước, và dùng Ổn định như một tiền đề để kiến tạo Phát triển.

Ảnh Reuters

Việt Nam: Phát triển để ổn định

Với qui mô dân số và diện tích nhỏ hơn nhiều lần so với Trung Quốc, quán tính của Việt Nam tất nhiên sẽ nhỏ hơn, cộng với vị trí địa lý thuận lợi trong giao lưu quốc tế và bản tính linh hoạt, có khả năng ứng phó cao của người dân, trong mối quan hệ Ổn định – Phát triển, Việt Nam nên chọn Phát triển làm điểm đột phá, làm tiền đề kiến tạo Ổn định. Chỉ có như thế, Việt Nam mới có thể tạo ra một mô hình phát triển nhanh hơn, năng động hơn so với Trung Quốc trong khi vẫn giữ được sự ổn định do phát triển mang lại.

Trong suốt công cuộc Đổi mới, với những đặc điểm riêng biệt nêu trên, Việt Nam dường như đã đã chọn phát triển là giải pháp để tạo ra sự ổn định. Khác với Trung Quốc, Đổi mới của Việt Nam được tiến hành từ dưới lên, cải cách kinh tế đi trước cải cách chính trị, thực tiễn đi trước lý luận, địa phương đi trước trung ương. Dù cố ý hay không, những việc đó đã xảy ra và cùng hướng đến một mục đích: phát triển để phá vỡ bế tắc do ổn định giả tạo gây ra.

Vì thế, mô hình phát triển của Việt Nam, đã được kiểm chứng một phần qua công cuộc Đổi mới, là: Phát triển để ổn định. Mô hình này khác về bản chất so với mô hình Ổn định để phát triển của Trung Quốc, và hứa hẹn sẽ là một mô hình thích hợp hơn so với mô hình Trung Quốc nếu được chính danh hóa và triển khai một cách khoa học, đồng bộ.

Một điều cần lưu tâm là cho dù trong thời kì Đổi mới, Việt Nam có những lúc đã ưu tiên Ổn định trước Phát triển vì những biến động bên ngoài và nhận thức về con đường Đổi mới còn chưa hoàn chỉnh, dẫn đến những dao động trong chính sách, gây ra những bước lùi hoặc đi chậm không đáng có và bỏ lỡ nhiều cơ hội đáng tiếc. Để tránh lặp lại những điều này, trong tương lai, mô hình Phát triển để ổn định cần được quán triệt, tạo tiền đề cho việc ra những quyết sách phát triển đất nước, vì thời kì mò mẫm đã qua rồi, và đổi mới, hội nhập đã trở thành một xu thế không thể đảo ngược.

Ngoài việc chính danh mô hình Phát triển để ổn định. Vấn đề là còn lại là triển khai mô hình này như thế nào cho hiệu quả. Phần tiếp theo của bài viết này đề xuất một quy trình mười điểm góp phần xây dựng mô hình này.

Còn nữa

Tác giả: Giáp Văn Dương tren Tuanvietnam.net

Phần 2: Quy trình 10 điểm cho Việt Nam

Gửi phản hồi

Mời bạn điền thông tin vào ô dưới đây hoặc kích vào một biểu tượng để đăng nhập:

WordPress.com Logo

Bạn đang bình luận bằng tài khoản WordPress.com Log Out / Thay đổi )

Twitter picture

Bạn đang bình luận bằng tài khoản Twitter Log Out / Thay đổi )

Facebook photo

Bạn đang bình luận bằng tài khoản Facebook Log Out / Thay đổi )

Google+ photo

Bạn đang bình luận bằng tài khoản Google+ Log Out / Thay đổi )

Connecting to %s

%d bloggers like this: