Đợt suy thoái kéo dài thứ ba


Suy thoái (recession[i]) là một hiện tượng kinh tế phổ biến trong khi suy thoái kéo dài (depression[ii]) rất hiếm khi xảy ra. Theo tôi được biết, lịch sử kinh tế chỉ ghi nhận hai thời kỳ là suy thoái kéo dài: một là giai đoạn lạm phát và bất ổn kéo dài với đỉnh điểm là Hoảng loạn 1873 (Panic of 1873), và hai là thời kỳ thất nghiệp hàng loạt dẫn đến khủng hoảng tài chính 1929-1931.

Dù trong thời kỳ Trường suy thoái (Long Depression, 1873-1896) của thế kỷ 19 hay Đại suy thoái (Great Depression) của thế kỷ 20, nền kinh tế vẫn có những giai đoạn tăng trưởng. Mặc dù vậy, chỉ những tín hiệu lạc quan này là chưa đủ để có thể khôi phục lại thiệt hại của vụ khủng hoảng ban đầu, và căn bệnh của nền kinh tế vẫn tiếp tục tái phát.

Tôi thật sự lo ngại rằng chúng ta đang ở những giai đoạn đầu tiên của đợt suy thoái kéo dài thứ ba mà sẽ mang nhiều đặc điểm giống thời kỳ Trường suy thoái hơn, chứ không nghiêm trọng như Đại suy thoái. Tuy nhiên, cái giá mà nền kinh tế thế giới, mà hơn hết là hàng triệu mảnh đời đang tàn rụi vì mất việc làm, phải trả là hết sức to lớn.

Nguyên nhân của đợt khủng hoảng thứ ba này chủ yếu là do sai lầm về chính sách. Chính phủ các nước trên khắp thế giới, đặc biệt là những nước vừa tham dự một hội nghị G-20 vô cùng nhàm chán tổ chức vào cuối tháng Sáu vừa qua, đều bị ám ảnh bởi lạm phát trong khi giảm phát mới là mối đe dọa thật sự. Ngoài ra, chủ trương “thắt lưng buộc bụng” là lựa chọn phổ biến trong khi chi tiêu không hợp lý mới thật sự là vấn đề cần giải quyết.

Có vẻ như trong năm 2008, 2009, chúng ta đã học được nhiều điều từ lịch sử. Nếu như các bậc tiền bối nâng lãi suất để đối phó với khủng hoảng tài chính, thì các vị lãnh đạo hiện tại của Cục Dự trữ Liên bang (FED) và Ngân hàng trung ương châu Âu chọn cách cắt giảm lãi suất và hỗ trợ các thị trường tín dụng. Nếu như các chính phủ trong quá khứ luôn cố gắng giữ cho ngân sách cân bằng dù nền kinh tế đang rơi tự do, thì các chính phủ ngày nay cho phép thâm hụt tăng. Nhờ những chính sách hiệu quả hơn đó mà thế giới tránh được sự sụp đổ toàn diện: người ta có thể cho rằng cuộc suy thoái do khủng hoảng tài chính gây ra đã chấm dứt vào mùa hè năm ngoái.

Tuy nhiên, những nhà viết sử cho tương lai cho rằng đợt suy thoái kéo dài lần thứ ba này chưa chấm dứt, cũng giống như Đại khủng hoảng vẫn tiếp diễn dù kinh tế bắt đầu khởi sắc vào năm 1933. Suy cho cùng, nạn thất nghiệp, đặc biệt là thất nghiệp dài hạn, vẫn ở mức mà cách đây không lâu người ta đánh giá là thê thảm, và không có dấu hiệu cho thấy vấn đề này sẽ được khắc phục nhanh chóng. Hơn nữa, cả Mỹ và châu Âu đều đang đi vào vết xe đổ mang tên “những cái bẫy giảm phát” của Nhật Bản.

Đứng trước bức tranh ảm đạm này, có thể bạn sẽ hy vọng những người làm chính sách nhận ra rằng việc họ đang làm là chưa đủ để đẩy mạnh quá trình phục hồi kinh tế. Nhưng không: chỉ trong vài tháng trở lại đây, lượng tiền cứng[iii] và tính chính thống của ngân sách ổn định đã hồi sinh một cách đáng ngạc nhiên.

Cái giá mà nền kinh tế thế giới, mà hơn hết là hàng triệu mảnh đời đang tàn rụi vì mất việc làm, phải trả là hết sức to lớn

Nói một cách tu từ thì sự trở lại của niềm tin xa xưa này thể hiện rõ ràng nhất ở châu Âu, nơi giới quan chức có vẻ đang thu thập những luận cứ cho mình từ các bài thuyết giảng chọn lọc của Herbert Hoover, đến và bao gồm cả lời khẳng định rằng tăng thuế và giảm chi tiêu sẽ thật sự giúp phát triển kinh tế, nhờ nâng cao niềm tin trong kinh doanh.

Tuy nhiên, thật tình mà nói, nước Mỹ cũng không khá khẩm hơn. Có vẻ FED vẫn còn lo ngại các rủi ro giảm phát, nhưng hầu như họ không đề xuất giải pháp xử lý nào. Chính quyền Obama hiểu được những hiểm nguy đằng sau hành động thắt chặt tài chính một cách nóng vội, nhưng do các thành viên đảng Cộng hòa bảo thủ và đảng Dân chủ trong Quốc hội sẽ không hỗ trợ thêm cho các chính quyền bang, nên thắt chặt tài chính là điều không tránh khỏi, dù ở hình thức các khoản cắt giảm ngân sách cấp bang hay cấp địa phương.

Vì sao vẫn có bước đi sai lầm trong chính sách? Những kẻ bảo thủ thường viện dẫn các khó khăn mà Hy Lạp cũng như các quốc gia khác ngoài rìa châu Âu đang đối mặt để biện minh cho hành động của mình. Đúng là các nhà đầu tư trái phiếu đã quay lưng với những chính phủ nào có khoản thâm hụt khó phục hồi.

Tuy nhiên, không có bằng chứng nào cho thấy việc thắt chặt tài chính trong ngắn hạn với bối cảnh kinh tế suy yếu sẽ làm các nhà đầu tư yên lòng. Trái lại: Việc Hy Lạp chấp nhận thắt chặt tài chính chỉ làm gia tăng độ mở rủi ro của nước này; việc Ireland mạnh tay cắt giảm chi tiêu công chỉ khiến các thị trường đánh giá nước này rủi ro hơn Tây Ban Nha, quốc gia phải chấp nhận phương thuốc của phe bảo thủ trong tư thế vô cùng miễn cưỡng.

Cứ như thể các thị trường tài chính hiểu được những gì các nhà làm chính sách dường như không hiểu: đó là dù trách nhiệm tài chính dài hạn là quan trọng, nhưng chi tiêu nghiêm khắc trong bối cảnh suy thoái kéo dài, hành động khiến tình trạng suy thoái kéo dài thêm trầm trọng và mở đường cho giảm phát, là một thất sách.

Vì thế, tôi không nghĩ rằng vấn đề thật sự sẽ nằm ở Hy Lạp hay ở bất kỳ đánh giá thực tế nào về sự đánh đổi giữa thâm hụt và việc làm. Thay vì thế, nó là một chiến thắng của tính chính thống mà vốn không liên quan gì đến phân tích hợp lý với nguyên lý vốn có của nó là áp đặt đau khổ lên người khác chính là cách bạn chứng tỏ vai trò lãnh đạo trong những thời điểm khó khăn.

Và ai sẽ là người trả giá cho chiến thắng của tính chính thống này? Câu trả lời là hàng chục triệu công nhân thất nghiệp, nhiều người trong số đó sẽ chịu đựng tình trạng này trong nhiều năm, và nhiều người trong số đó sẽ không bao giờ có việc làm nữa.

– Bài viết của Paul Krugman (New York Times) trên HBS in the News –

Hoàng Trung dịch


Để hiểu rõ hơn về hai thuật ngữ recession và depression, xin giới thiệu cách giải thích của Viện Nghiên cứu Kinh tế quốc gia Mỹ (NBER):

[i] Recession: suy thoái – GDP tăng trưởng âm trong hai quý liên tiếp.

[ii] Depression: suy thoái kéo dài – GDP thực tế sụt giảm 10% hoặc suy thoái kéo dài trên 3 năm.

[iii] Tiền cứng: các loại tiền vàng và tiền giấy có khả năng đổi ngược ra vàng

Advertisements

Trả lời

Mời bạn điền thông tin vào ô dưới đây hoặc kích vào một biểu tượng để đăng nhập:

WordPress.com Logo

Bạn đang bình luận bằng tài khoản WordPress.com Đăng xuất / Thay đổi )

Twitter picture

Bạn đang bình luận bằng tài khoản Twitter Đăng xuất / Thay đổi )

Facebook photo

Bạn đang bình luận bằng tài khoản Facebook Đăng xuất / Thay đổi )

Google+ photo

Bạn đang bình luận bằng tài khoản Google+ Đăng xuất / Thay đổi )

Connecting to %s

%d bloggers like this: