Con đường Myanmar ( Reportage Burma / Myanmar )


Lang thang trên mạng tôi tình cờ đoc được bài viết ” Con đường Myanmar” trên Blog Phanba.Wordpress.com do dịch giả Phan Ba dịch từ cuốn sách Reportage Burma / Myanmar của Christoph Hein & Udo Schmidt. Một đất nước Myanmar đương đại đang dần dần hiện ra hình hài từ trong bóng tối, một cuộc cách mạng  của tư duy và ý thức hệ đem theo thứ ánh sáng kỳ diệu làm  thay đổi cuộc sống, con người và thể chế của xã hội. Nó đang xoá dần đi khoảng cách giữa con người với con người, sự đối lập trong ý thức hệ tư tưởng, sự độc tài và dân chủ để hướng đất nước tiến đến những giá trị tốt đẹp của nhân loại. Liệu bản chất xã hội có thể thay đổi được ko, tôi ko dám chắc. Nhưng những điều mà Thein Sein có thể làm được là cấy những hạt giống đầu tư cho tiến trình thay đổi một đất nước Myanmar chỉ được biết đến với nghèo đói, tam giác vàng, chế độ độc tài quân sự, sự thù hận thành một trong những quốc gia phát triển và có nền dân chủ thực sự ở ĐNA

Thanhai.wordpress.com

 

Phần 1: Một viên tướng trở thành người tốt


Christoph Hein / Udo Schmidt

Nhà xuất bản Picus

Phan Ba dịch

Người này thì đi chân trần trong dép tắm và trên đó là cái xà rông cổ truyền có vạch xanh nước biển, người kia trong bộ comlê màu đen, giày sang trọng và một cái cà vạt: khi Tổng thống Mỹ Barack Obama đến thăm Thein Sein, Tổng Thống Myanmar, trong thành phố Yangon, những sự tương phản hầu như không thể nào to lớn hơn nữa. Chưa từng bao giờ có một tổng thống Mỹ đến thăm Myanmar trước đó. Trước đây vài tuần vẫn còn chưa có ai chờ đợi từ Obamar một chuyến viếng thăm như thế. Nhưng trong cuối Thu 2012, đất nước này đang sống trong một thời kỳ chuyển tiếp – trong thời quá độ từ một chế độ độc tài quân đội sang một nền dân chủ được ban bố. Thein Sein, vị tổng thống, đại diện cho cả hai hệ thống. Từ một thành viên của nhóm quân đội cầm quyền, viên tướng này đã biến thành nhà cải cách đất nước.

Mãi đầu tháng 2 năm 2011, sau cuộc bầu cử quốc hội đầu tiên – bị tranh cãi – từ hai mươi hai năm nay, ông ấy mới được tuyên thệ trở thành tổng thống dân sự. Trước đó, ông ấy đứng trong vị trí lãnh đạo của giới quân sự cầm quyền, nô dịch hóa và tàn phá Myanmar, từ 2007 là thủ tướng. Vào ngày 30 tháng 3 năm 2011, “Hội đồng nhà nước về Hòa bình và Phát triển” được chính thức giải tán và Thein Sein tuyên thệ trở thành tổng thống nhà nước cùng với chính phủ mới bao gồm năm mươi tám người. Vừa mới là tổng thống, Chủ tịch Hội đồng An ninh Quốc gia và Tổng tư lệnh quân đội, người đàn ông đã có tuổi này với đầu hói hết nửa và chiếc kính đeo mắt gọng vàng đã lộ hình là một nhà cải mới toàn hảo. Vị nguyên thủ quốc gia, về mặt hình thức là đầu tiên của đất nước này kể từ lần đảo chánh quân sự năm 1962, trả tự do cho các tù nhân chính trị, công nhận người nữ lãnh tụ đối lập Aung San Suu Kyi trong vai trò của bà ấy, mở cửa cho nền kinh tế. Với mỗi một tuần trôi qua trên đất nước này, thế giới lại càng ngạc nhiên nhiều hơn về viên tướng không có quân phục đấy. Trong y phục dân sự, ông ấy trông giống như một người thầy giáo tiếng La tinh, một viên kế toán, có lẽ là một dược sĩ – nhưng không giống như một thành viên dẫn đầu của chính quyền quân đội đã chịu trách nhiệm cho cái chết của hàng ngàn con người. Không một ai tin rằng người sĩ quan đã được thanh minh đó lại có một sự biến đổi như thế.

Tối tối, trong nhà của mình, ở phía sau cánh cửa đóng kín, ông ấy chắc cũng không thể tin được chính bản thân mình: trong mùa Xuân 2012, tờ Time Magazine bình chọn Thein Sein thành một trong số một trăm nhân vật có ảnh hưởng nhiều nhất trên thế giới. Tên của ông ấy nằm trên danh sách đề cử cho Giải Nobel Hòa bình. Và Thant Myint-U, tác giả và là con trai của cựu tổng thư ký Liên Hiệp Quốc, U Thant, vinh danh Thein Sein như là “kiến trúc sư của một trong những biến đổi dân chủ ít có khả năng nhất trên toàn thế giới”. Theo cách nhìn của ông ấy, con người sáu mươi bảy tuổi này đang tìm thế cân bằng theo nhiều hướng: “Ông ấy phải sắp đặt chính phủ theo hướng dân chủ, cải cách một trong những nền kinh tế quốc dân lạc hậu nhất trên thế giới, và thương lượng chấm dứt hơn một tá các xung đột sắc tộc đã kéo dài lâu nay.” Tất cả những việc đó, trong khi ông ấy phải làm sao cho các tương lĩnh trước đây không nổi giận, những người vẫn còn quyết định chính phủ, liên kết các chỉ huy quân đội, giới doanh nhân, các đảng đối lập và xã hội dân sự trẻ tuổi.

Rõ ràng là máu vẫn còn vấy trên bàn tay của viên tướng qua đêm trở thành dân sự: Thein Sein là thủ tướng, khi chính quyền quân đội chấm dứt cuộc nổi dậy hòa bình của các nhà sư trong một biển máu năm 2007. Và trong vai trò đấy, ông ấy cũng là người ít nhất là phải cùng chịu trách nhiệm khi những người giúp đỡ nước ngoài không được phép nhập cảnh sau cơn bão Nargis năm 2008 – hơn một trăm ngàn người đã thiệt mạng trong lúc đó. Theo huyền thoại, Thein Sein đã nhận ra được tính cần thiết của những cải cách ngay trong lúc vẫn còn ngồi trong chiếc trực thăng bay trên những vùng ngập lụt mà ngôi làng quê hương của ông ấy cũng nằm ở trong đó.

Trong bộ tham mưu của các tướng lĩnh, Thien Sein có quê từ miền Nam của đất nước chưa bao giờ được kính trọng nhiều. Người ta nói rằng ông ấy là một con người đồng tình với tất cả, như là một người lúc nào cũng gật đầu. Nhà cố vấn và cũng là người viết diễn văn cho ông ấy Nay Wing Maung mô tả ông ấy là “không tham vọng lẫn không quyết định nhanh chóng  lẫn lôi cuốn, nhưng rất ngay thẳng và thật thà”. Trong nhân dân, có người gọi ông ấy là “Mr. Clean”, vì ông ấy không tham nhũng nhiều như đồng nghiệp của ông ấy trong hệ thống dễ bị mua chuộc của Myanmar. Người ta nhận ra điều đấy từ đâu? Vì ông ấy cho tới nay vẫn không giúp đỡ ngôi làng quê nghèo nàn của ông ấy, không khoe khoang ở đấy như những người khác, không cho xây chùa tưởng niệm Đức Phật và chính mình. Surin Pitsuwan, cho tới 2012 là tổng thư ký hùng biện của cộng đồng các nhà nước Đông Nam Á ASEAN, cộng đồng mà Myanmar cũng thuộc trong đó, mô tả Thein Sein là “rất mềm mỏng, rất hiền hòa và rất cẩn thận”.

Các đặc tính đó đã đẩy ông ấy trôi dạt lên đến tận trên cao trong chính quyền quân đội: từ 2001 đến 2003, ông ấy là người phụ tá cho Than Shwe, viên tổng tư lệnh đáng sợ. Không có sự đồng ý của ông ấy thì Thein Sein không bao giờ được phép nhận quyền lãnh đạo đất nước đi đến dân chủ. Con đường thăng tiến của ông ấy không được vạch sẵn ra từ bé. Thein Sein xuất thân từ hoàn cảnh nghèo khổ. Ở Kyonku, nơi đồng bằng rộng lớn của con sông Irrawaddy mở ra biển Andaman, cho tới ngày nay vẫn còn không có điện và không có nước máy. Cha của ông ấy, người cũng như nhiều người dân Myanmar khác có thời đã là nhà sư và sau đó là nhà giáo, đã từng dệt chiếu và bán mì từ một căn nhà nghèo nàn dọc theo con đường bụi bặm và làm cu li kiếm tiền ở bến tàu. “Đối với tôi, cái nghèo là dấu ấn lên tuổi thơ của tôi. Vì thế mà giảm nghèo là yếu tố quan trọng nhất của cuộc cải cách”, Thein Sein nói rất mang tính chính khách. Người con trai thoát khỏi cảnh nghèo nàn của gia đình mình, cũng như nhiều nam thanh niên Myanmar khác, qua lần bước vào Học viện Quân sự. Ở độ tuổi bốn mươi, viên tướng đứng thứ tư của đất nước được phép viếng thăm Trung Quốc và Singapore trong những chuyến đi ra nước ngoài đầu tiên.  Sau đó, khi ông ấy là viên tướng chịu trách nhiệm cho vùng người Shan ly khai ở miền Bắc, ông ấy được cho là đã hành xử ít tàn bạo hơn những người khác. Tất nhiên là giới đối lập lan truyền rằng thời trước Thein Sein đã thích ra sân golf hơn là quan tâm đến một chiếc máy bay đã rơi xuống vùng của ông ấy.

Ngược lại, về việc mở cửa cho đất nước của mình thì rõ ràng là người tổng thống tự làm lấy. Khi đạo luật đầu tư hết sức quan trọng cho sự phát triển bị những ngườicrony, những người đồng minh của chính quyền quân đội, làm mềm đi để họ hưởng lợi từ đó, văn phòng tổng thống đã lập tức thu hồi nó lại và chỉnh sửa ở nhiều điểm để tạo cho người nước ngoài có được những khả năng lớn hơn trong công cuộc xây dựng đất nước.

Nhưng thành tựu to lớn nhất của Thein Sein là sự công nhận Lady: nữ lãnh tụ phe đối lập Aung San Suu Kyi biết rằng bà ấy đã nhận được gì từ người thủ tướng đó. Và điều đấy cũng đúng theo chiều ngược lại: cả hai người có tuổi bằng nhau, và không ai trong hai người này có thể đóng vai trò của mình trong nước Myanmar mới mà không có người kia. “ASSK” bắt đầu tin tưởng, khi Thein Sein mời bà ấy vào dinh tổng thống trong tháng 8 năm 2011, nơi bà nhìn thấy một bức ảnh khổng lồ của cha bà, của người anh hùng dân tộc Aung San. Viên cựu tướng lĩnh và người phụ nữ bị đàn áp nhiều năm trời đã bắt tay nhau ở dưới đó. Thein Sein còn đi tiếp nữa:  ông ấy không ngần ngại công khai tuyên bố sự kính trọng của mình đối với gia đình của người phụ nữ đấu tranh cho tự do: “Nếu như anh nhìn vào lịch sử của đất nước chúng tôi thì tấm gương duy nhất mà tôi có được chính là người anh hùng giành độc lập của chúng tôi, Tướng Aung San.” Với sự hiện diện của người vợ và mẹ của hai người con gái của gia đình, băng đá giữa người phụ nữ đấu tranh phản kháng và thành viên chính quyền quân đội đã tan chảy. Trong khi đó, vài tháng trước đây Aung San Suu Kyi còn bị giới quân đội căm ghét cho tới mức nhà độc tài toàn trị Than Shwe cấm không cho phép nói tên của bà ấy ra trước mặt ông.

Aung San Suu Kyi biết rõ rằng hiện bây giờ chỉ có Thein Sein là có thể tiếp tục đẩy mạnh quá trình cải cách. “Tôi nghĩ Thein Sein thành thật”, người nữ trí thức đấy để cho cả thế giới trích dẫn. Và Thein Sein cũng biết rằng Aung Sau Suu Kyi có đủ quyền lực để đánh đắm bất kỳ một dự định nào của chính phủ. Thế nhưng sự yên lặng của người phụ nữ đấu tranh đó mang lại cho ông ấy tính chính danh mà ông ấy cần để có thể lấy điểm trong Myanmar và trước hết là ở nước ngoài.

Giống như một đôi vợ chồng già, những người là địch thủ của nhau trước đây đã tạo một thỏa hiệp với nhau vì một Myanmar mới – “không với bạn và không thể không có bạn”, nó là như thế. Nếu như họ vẫn còn ngáng trở nhau trong những chuyến công du vào những tuần đầu tiên – sau khi AungSan Suu Kyi đến thăm Diễn đàn Kinh tế Thế giới ở Thái Lan trong chuyến đi nước ngoài đầu tiên của bà ấy sau lần bị quản thúc tại gia, Thein Sein đã hủy bỏ không tham gia nữa –, họ nhanh chóng học được cách cũng để cho người kia đóng vai trò của mình ở nước ngoài. Vài tháng sau đó, khi ở New York, Thein Sein cũng nói về người Lady: “Aung San Suu Kyi có một vai trò mang tính quyết định trong quá trình cải tổ. Bà ấy là nghị sĩ của Quốc Hội và bà ấy đã làm việc với chúng tôi để đẩy mạnh một vài cải cách. Bà ấy là một người đồng nghiệp tốt. Tôi chắc chắn là bà ấy đang làm những gì mà bà ấy có thể làm, để hoàn thành quá trình cải cách.” Chỉ sau vài tháng trong chức vụ khó khăn, viên cựu tướng lĩnh đã tìm thấy những từ ngữ đúng đắn: “Di sản chính trị của tôi là việc chỉ cho thế hệ kế tiếp thấy rằng chúng tôi tôn trọng sự khác biệt; chúng tôi có ý kiến khác nhau, nhưng chúng tôi có thể làm việc cho cùng một mục đích vì đất nước này. Ngay với cả sự kình địch chính trị của hai thập niên vừa rồi.” Rằng “kình địch chính trị” chính là một sự tô điểm có một không hai khi nhìn đến những bất công và thống khổ mà Thein Sein và những người đồng nghiệp trong chính phủ quân đội của ông ấy đã mang lại cho đất nước này, điều đấy thì ông cố tình ỉm đi.

Nhưng liệu vị tổng thống đã tỉnh ngộ như thế có thể tự mình “hoàn thành quá trình cải cách” hay không? “Nếu theo ý tôi thì tôi chỉ muốn đứng đầu đất nước một nhiệm kỳ thôi”, ông ấy nói. “Nhưng các quyết định trong tương lai tất nhiên là phụ thuộc vào nhu cầu của đất nước và mong muốn của người dân.” Sức khỏe của ông ấy không được tốt. Vị tướng phải để cho gắn một máy tạo nhịp tim trong thành phố Singapore hoa lệ – trong quê hương đã bị chính ông ấy và các đồng nghiệp trong chính quyền quân sự tàn phá thì việc đấy không đủ an toàn đối với ông.

Ngay cả khi Thei Sein cùng với người nữ lãnh tụ phe đối lập quyết định tốc độ mở cửa Myanmar, thì vẫn còn không rõ là ông ấy muốn đi đến đâu. Vị tổng thống chỉ thỉnh thoảng mới đưa ra những lời nói ám chỉ. Như ông ấy đã xin lỗi cho giới quân đội cầm quyền, rằng quân đội không còn sự lựa chọn nào khác khi giành lấy quyền lực vào cuối những năm 80, để tái lập “hoàn bình và ổn định”. Và rằng các tướng lĩnh với hai mươi lăm phần trăm số phiếu vẫn tiếp tục giữ quyền phủ quyết, điều đấy là hợp lý theo quan điểm của ông ấy: điều này tương tự với các hoàn cảnh trong thời quá độ ở Nam Hàn và Indonesia. Nhưng như vai trò của giới quân đội giảm dần đi cùng với sự ổn định của nền dân chủ trong cả hai nước đó, thì điều đấy cũng có thể xảy ra ở Myanmar.

 

 

Phần 2: Gánh nặng trên đôi vai của Lady

Aung San Suu Kyi đứng trong khu vườn của nhà bà ở cạnh hồ Inya trong Yangon. Người nữ lãnh tụ đối lập được tôn sùng trong Myanmar trông gầy gò mảnh khảnh, sức mạnh lớn lao của bà ấy, khả năng chịu đựng của bà ấy, cái mà bà ấy đã chứng minh trong  hơn mười lăm năm bị quản thúc tại gia, đến từ bên trong. Không thấy nó ở cái nhìn đầu tiên.

Và bây giờ Daw Suu, bà Suu, nhưng bà ấy thường được gọi, vẫn còn mệt mỏi. Rất mệt mỏi. “Tất cả có hơi nhiều một chút trong những tuần vừa rồi”, người đàn bà sáu mươi bảy tuổi nói với một giọng nói không được rõ ràng và đòi hỏi như người ta thường quen ở bà. Đó là ngày trước lần bầu cử bổ sung vào Quốc Hội trong thủ đô Naypidaw của Myanmar và Aung San Suu Kyi đã dẫn đầu cuộc tranh cử từ nhiều tuần nay. Bà ấy thích thú khi có thể xuất hiện ở khắp mọi nơi, khắp mọi chỗ và được chào mừng. Nhưng niềm hân hoan đấy cũng mang lại nguy hiểm cho bà. Daw Suu hay vượt quá ranh giới thể lực của bà ấy, không hề quan tâm đến sức khỏe của mình. Hàng chục ngàn người reo hò chào mừng bà ấy ở hai bên đường, toàn Myanmar chờ đợi ở người nhận Giải Nobel Hòa Bình một cú đánh giải phóng – có ai còn nghĩ đến sức khỏe của bản thân mình nữa chứ?

Cuối cùng, ngay trước lần bầu cử bổ sung, Aung San Suu Kyi rồi cũng tuân theo các dấu báo hiệu và lui về nghỉ ngơi trong ngôi nhà của bà ấy một vài ngày. Bây giờ, trên bãi cỏ trước ngôi biệt thự, trong ngôi nhà mà cha mẹ của bà ấy cũng đã sống ở trong đó, bà ấy vẫn còn chưa hoàn toàn bình phục. “Sức khỏe tôi có tốt hơn, nhưng thật ra thì tôi vẫn còn cần sự yên tịnh thêm một chút nữa”, người Lady thêm vào. Nhưng thật sự là không còn thời gian cho việc đấy nữa.

Aung San Suu Kyi kiệt sức và kiệt quệ về tinh thần, đó là một trong những khoảng khắc hết sức hiếm có mà trong đó người nữ lãnh tụ đối lập được cả đất nước yêu mến, tôn sùng và chất đầy mong đợi lên người, bước xuống từ đỉnh Olymp và là một con người bình thường, mềm yếu.

Bà ấy cũng thường được gọi là “Aunti”, cô, nhưng trong Myanmar mang ý nghĩa hết sức kính trọng. Việc Aung San Suu Kyi được tôn sùng không phải là một việc đáng để ngạc nhiên. Bà ấy là con gái của Tướng Aung San, người anh hùng giành độc lập của Myanmar, người bị giết chết năm 1947. Chỉ riêng điều đấy thôi cũng đã gần đủ rồi. Nhưng trước hết là chính bà ấy đã chứng tỏ mình có sức mạnh, nhiều can đảm cũng như sẵn sàng bằng lòng với những gì ít hơn trong việc riêng tư. Khi đảng của bà, Liên minh Quốc gia vì Dân chủ, chiến thắng lớn trong cuộc bầu cử năm 1990, giới quân đội thu lại kết quả đó và quản thúc tại gia người nữ ứng cử viên đứng đầu. Suu Kyi cũng ở đó, khi Michael Aris chồng bà qua đời sau một cơn trọng bệnh ở Liên hiệp Anh.

Bà liên tục đấu tranh cho các cải cách dân chủ, mặc cho thế yếu của mình. Bị cô lập ở phía sau những cánh cửa đóng kín, bà ngày càng có thêm tầm quan trọng về chính trị. Tất cả mọi hy vọng cho lần mở cửa của Myanmar đều nhận được một cái tên trong những năm tháng này: Aung San Suu Kyi.

“Khi ngưởi ta hỏi tôi tại sao tôi lại luôn luôn đấu tranh cho dân chủ ở Miến Điện, thì rồi tôi nói rằng vì tôi tin chắc là các thể chế dân chủ sẽ cho phép bảo đảm nhân quyền được tôn trọng”, Aung San Suu Kyi nói và bà ấy tin chắc như thế sâu trong nội tâm.

Rồi bây giờ thì người nữ lãnh tụ đối lập này đã chiến thắng cuộc bầu cử bổ sung trong tháng 4 năm 2012 mà không để lại cho đảng cầm quyền đến một ghế. Liên minh Quốc gia vì Dân chủ bây giờ có bốn mươi ba ghế trong Quốc Hội. Nhưng đấy là một lần bầu cử bổ sung mà trong đó chỉ tròn mười phần trăm số ghế được bầu mới. Đảng chính phủ của Thei Sein do vậy mà không cần phải lo sợ cho đa số của họ cho tới lần bầu cử Quốc Hội 2015.

Từ tháng 11 năm 2010 không còn bị quản thúc tại gia nữa, vào lúc ban đầu còn bị giới hạn đi lại, rồi tầm quan trọng ngày càng được nâng cao trong những lần trao đổi với các đại diện của chính phủ, cuối cùng là người chiến thắng rạng rỡ của cuộc bầu cử bổ sung trong tháng 4 năm 2012. Không ai tiên đoán được sự phát triển này. “Mỗi một sự giúp đỡ đến với Myanmar bây giờ phải mang lợi ích trực tiếp đến cho người dân, phải tăng cường cho họ, để họ trở nên độc lập với chính phủ”, Aung San Suu Kyi nói. Và bà ấy có sự tự do và có quyền để nói điều đấy. Bà ấy cũng cảnh báo trước một làn sóng đầu tư có thể chôn vùi đất nước này ở dưới nó. Và bà ấy dựa vào Hoa Kỳ, đồng quan điểm với Thein Sein trong việc này. “Đã đến lúc chúng tôi trở thành bạn bè hay lại là bạn bè”, bà ấy nói, “cũng là bạn bè của một quá trình dân chủ thật sự. Tôi xin nước Mỹ hãy chú ý đến các vấn đề của chúng tôi.”

Hiện giờ, giữa Aung San Suu Kyi và Tổng thống Thein Sein đã phát triển một cái gì đó giống như một mối quan hệ làm việc bền vững – giữa người nữ chính khách đối lập nhiều năm liền đã là kẻ thù số một của chế độ và vị Tổng thống, người bây giờ biến đổi sâu rộng chế độ mà ông ấy đã hưởng lợi từ đó cả một thời gian dài. Sau cuộc bầu cử, Aung San Kuu Kyi đã bước vào Quốc Hội, cái qua đó được hợp pháp hóa một cách dân chủ, mặc dù vẫn còn một phần tư nghị sĩ thuộc giới quân đội, những người không phải đứng ra tranh cử. Qua đó bà ấy cũng là một trụ cột cả cho chính phủ.

Thein Sein cần Aung San Suu Kyi, để các quyết định trong nhân dân có được đa số. Và ông ấy cần bà để giải quyết các xung đột. Ví dụ như người Lady được bổ nhiệm đứng đầu một ủy ban có trách nhiệm điều tra các sai phạm của cảnh sát trong lúc giải tán một trại biểu tình ở miền Bắc của đất nước. Ai được gắn kết như thế thì khó có thể làm những điều mà không ai đoán trước được. Đó hẳn cũng là một động cơ của Thein Sein, tiếp cận người nữ lãnh tụ đối lập trong những bước chân dài.

Không có  Aung San Suu Kyi thì hiện giờ hầu như không thể tưởng tượng ra được một phe đối lập ở Myanmar. Đó là một gánh nặng và cũng là một vấn đề. Sau Daw Suu không có ai được tin cậy và kính trọng tương tự như thế. Vì thế mà bây giờ bà ấy được tất cả mọi người không đứng vào phía của chính phủ ủng hộ. Và cũng vì vậy mà người ta phỏng đoán nhiều đến như thế, rằng liệu người phụ nữ sáu mươi bảy tuổi này có đủ kinh nghệm trong hoạt động chính trị hay không, liệu bà ấy về lâu dài có thắng thế hay không.

“Thỉnh thoảng, chúng tôi không biết chính xác bà ấy đang nghĩ gì”, như diễn viên hài Zarganar nói, một cựu tù chính trị và bây giờ đang nắm nhiều đầu dây trong nước Myanmar cải cách. Liên quan tới các dân tộc thiểu số của đất nước, những quyết định khó khăn nhất hay chỉ những lời phát biểu khó khăn nhất còn đang đứng ở phía trước của Aung San Suu Kyi. Bốn mươi phần trăm người dân Myanmar có cảm giác mình thuộc vào trong một của những thiểu số đó, người Karen, Kachin, Shan hay Mon. Họ yêu cầu có nhiều quyền tự trị hơn, có phần nhiều hơn trong khai thác tài nguyên, và họ đã dùng vũ khí nhiều thập niên liền để biểu lộ những yêu cầu đó. Bây giờ đang có những cuộc thương lượng hòa bình với chính phủ, nhưng chúng diễn tiến chậm chạp. Và người phụ nữ nhận Giải Nobel Hòa bình cũng không thể phù phép một giải pháp nhanh chóng và đơn giản ra từ chiếc nón được. Các dân tộc thiểu số hy vọng có được thêm nhiều sự phi tập trung hóa từ bà ấy, nhưng người Lady cuối cùng thì cũng là một người Miến Điện, và qua đó là người hưởng lợi từ sự tập trung quyền lực ở trung ương.

Hòa giải trong nước hẳn là đề tài quan trọng nhất. Mối nguy hiểm mà các cuộc đầu tư cần thiết thể hiện cũng là một đề tài không kém quan trọng. Suu Kyi thường xuyên cảnh báo, như trong một chuyến đi thăm Ấn Độ:

“Myanmar giàu về khoáng sản và ở trong đó cũng có một mối nguy hiểm. Đơn giản là bây giờ có quá nhiều người bước vào đất nước này và muốn sử dụng các tài nguyên đó cho các mục đích riêng. Chúng tôi biết rằng Myanmar đang cần đầu tư, và chúng tôi cũng chào mửng những nhà đầu tư. Nhưng tôi muốn nhấn mạnh rằng các đầu tư phải hợp lý và phải được tiến hành một cách có trách nhiệm. Môi trường phải được bảo vệ, tương lai của đất nước phải được bảo đảm.”

Theo hiến pháp hiện nay, Aung San Suu Kyi không được phép ứng cử chức vụ tổng thống, vì bà kết hôn với một người nước ngoài. Nhưng ngoài việc đó ra: bà ấy, đảng của bà ấy, Liên minh Quốc gia vì Dân chủ, có thắng được cuộc bầu cử năm 2015 hay không? Tổng thống Mỹ Barack Obama dự đoán người bạn chính trị của ông ấy sẽ thắng cử, người mà ông ấy trong lần viếng thăm Myanmar vào cuối năm 2012 đã sôi nổi ôm choàng lấy đến mức bà ấy phải hơi giật mình lui lại. “Chúng tôi nhìn đến cuộc bầu cử 2020, đó là một tầm nhìn thực tế hơn”, Zarganar nói – và nhiều nhà phân tích trong nước cũng nói như thế. Đến lúc đấy, phe đối lập, có Aung San Suu Kyi hay là không, sẽ ổn định.

Niềm hân hoan, cái mà Aung San Suu Kyi, biểu tượng cho hòa bình của Myanmar, gây ra trong toàn Phương Tây, đứng đối diện với một cách nhìn khác hơn ở trong nước. Được yêu mến và được tôn sùng ở một mặt, bị phê phán là không có kinh nghiệm chính trị và có lúc trơ trơ trước những ý kiến cố vấn ở mặt kia. Ngay cả khi nó dường như là như thế trong cái nhìn đầu tiên: Myanmar trong thời của những biến đổi không đơn giản chỉ là đen hay trắng, tốt hay xấu. Tương lai có thể sẽ được vẽ ra trong những sắc màu xám đậm nhạt khác nhau.

 

Phần 3: Phe đối lập muốn cải tạo

Chỉ đường đi là một tấm băng rôn lớn với con công đang tấn công, huy hiệu của Liên minh Quốc gia vì Dân chủ. Nếu như không có tấm băng rôn ở phía trên cánh cửa đấy thì chắc là nhiều người đã chạy ngang qua mà không dừng lại, những người muốn ở gần Aung San Suu Kyi, trong trụ sở chính của đảng đối lập lớn nhất, quan trọng nhất và cả một thời gian dài là đảng đối lập duy nhất. Ngôi nhà nhỏ hai tầng đứng ở đấy bên cạnh nhiều căn nhà đơn sơ khác ở ven đường, không có gì nổi bật. Bây giờ thì tương lai của đất nước Myanmar sáu mươi triệu dân cần phải được suy nghĩ và lập kế hoạch ở trong đó. Có nhiều niềm hy vọng được đặt lên NLD, Liên minh Quốc gia vì Dân chủ, và trước hết là lên Aung San Suu Kyi.

Ở bên trong, trong tầng trệt, qua cái nhìn đầu tiên thì ở đấy trông không giống như trụ sở chính của một đảng phái. Cạnh những cái bàn ở hai bên của gian phòng sâu vào bên trong, người ta chủ yếu là trả giá và bán hàng. CD với những bài diễn văn và nhạc ưa thích của Aung San Suu Kyi được chào bán. Bưu thiếp với chân dung của bà, áp phích 3D với cha và con gái, với Tướng Aung San, người anh hùng giành độc lập của Myanmar. Nón lưỡi trai với con công đang tấn công, được hình tượng hóa qua cái cổ vươn dài ra của nó, chồng chất lên nhau trên một cái bàn  ngay trước một hộp cầu chì, cái chắc đã được lắp đặt vào thời Đệ nhị Thế chiến. Bên cạnh đó là huy hiệu đeo áo đủ mọi cỡ, cho mỗi một sự hân hoan đều có một vật phụ tùng tương xứng.

To Thein Santi bán những vật tôn sùng NLD ở đây từ hơn một năm nay rồi, và cô nhìn đấy như là sự đóng góp của mình vào công việc chính trị. “Ở đây chúng tôi có đủ mọi thứ”, cô ấy ca ngợi hàng hóa của cô ấy, “đảng đang cần tiền.”

Các đầu dây chính trị của đảng đối lập quan trọng nhất trong Myanmar được điều khiển trong tầng một của ngôi nhà đã nhiều tuổi này. Ngồi ở đây là những người quyền cao chức trọng của Liên minh Quốc gia, trong những gian phòng nhỏ, được trang bị thiếu thốn. Kỹ thuật máy tính cho tới nay vẫn chưa bước vào trong gian phòng nào. Người ta đến đó qua một cái cầu thang dốc đứng bằng gỗ với những bậc thang đã mòn, cái trước đây nhiều năm hẳn là tốt, để không cho các lực lượng an ninh có thể nhanh chóng xông lên được. Bây giờ, một bức ảnh ở lối lên cầu thang biểu lộ tương lai: Aung San Suu Kyi, mỉm cười dè dặt, Tổng thống Hoa Kỳ Barack Obama, cười gần như là đã thách thức rồi.

Ngồi trong một căn phòng ở trên đó, cái không chỉ chật chội là còn tối tăm vì các cửa sổ hầu như đều mờ đục, là U Thein Oo, người đỡ đầu của đảng này, hẳn là người có nhiều kinh nghiệm chính trị nhất. Trước đây, chính ông đã từng là bộ trưởng trong vòng hai năm. Bây giờ, U Thein Oo đang nghỉ ngơi trên một cái ghế xiên xẹo, hơi cúi thân mình về phía trước một chút. Từ khi nền độc tài quân sự bắt đầu năm 1962, không còn có ai quan tâm đến trang bị văn phòng trong căn phòng này nữa.

“Vâng”, ông ấy nói trong một thứ tiếng Anh tốt nhưng tuy vậy vẫn khó hiểu vì nói lúng búng trong miệng, “Quốc Hội là một khả năng quan trọng để hoạt động chính trị. Chúng tôi tin rằng Aung San Suu Kyi cũng có thể cộng tác lâu dài với Tổng thống Thein Sein. Nhưng bà ấy không bắt buộc phải như vậy”, ông ấy thêm vào sau khi ngưng một lúc. “Bà ấy có thể rời Quốc Hội, nếu như sau này nó không mang lại kết quả như mong muốn, và chuyển hoạt động chính trị của mình ra đường phố.”

Đường phố lúc nào cũng phục tùng người Lady và qua đó là phục tùng đảng Liên minh Quốc gia vì Dân chủ. Trong năm vừa rồi, có lần đã có hàng chục ngàn người ủng hộ hân hoan tụ họp lại trước trụ sở chính của đảng. Nhưng sẽ vẫn như thế hay không thì còn phụ thuộc vào cơ cấu của đảng, vào việc đảng có thành công trong việc dịch lại gần với người dân hay không, và không chỉ là một hội bầu cử cho người nữ ứng cử viên đứng đầu nổi tiếng của họ.

U Thein Oo, người trí thức đứng đầu của đảng, đã khoảng tám mươi lăm tuổi, nhiều thành viên lãnh đạo ít nhất là cũng đang tiến đến gần độ tuổi đấy. Những thập niên của sự đàn áp bất cứ một hoạt động chính trị nào đã để lại dấu vết, trong những căn phòng nhỏ ở Yangon này có thể thấy rõ được điều đó. Liên minh Quốc gia vì Dân chủ quá già. Và mặc dù là đảng của Aung San Suu Kyi, NLD không còn hấp dẫn giới trẻ nữa.

Kyaw Thu Han là một trong những người quan tâm đến chính trị, những người mà sau này muốn cùng hoạt động cải cách, anh ấy nói. Nhưng thế nào đi chăng nữa thì cũng không ở trong Liên minh Quốc gia.  “Đó chỉ là một đảng của những thây ma thôi”, người kỹ sư trẻ hai mươi sáu tuổi diễn đạt mạnh mẽ khác thường. Thông thường thì người ta cẩn thận với lời nói hơn ở Myanmar, và cũng kính trọng hơn. Tất nhiên là Han muốn đặt Aung San Suu Kyi ra ngoài lời phán xét mang tính hủy diệt đó rồi, nhưng ngoài ra thì người đàn ông trẻ tuổi đấy không thấy có nhiều hy vọng cho NLD.

Một nhà ngoại giao không muốn được nêu tên cũng bày tỏ một cách rõ ràng. “Với Aung San Suu Kyi, Liên minh Quốc gia vì Dân chủ có một nhân vật lãnh đạo nổi bật và sự ủng hộ rộng khắp trong đại đa số người dân của Myanmar. Nhưng ngoài ra thì ở giữa đó không còn có gì cả”, người này nói. “NLD chắc chắn sẽ thắng trong lần bầu cử năm 2015″, ông ấy còn thêm vào, “nhưng vẫn chưa rõ là người thắng cử thật ra thì rồi sẽ là một đảng như thế nào.” Liên minh Quốc gia không phải là một đảng của giới tinh hoa, nhưng cũng không phải là một đảng của số đông người. Chính bởi vì những con người đã đấu tranh trên đường phố cho những cải cách, và vẫn còn đấu tranh cho chúng, không gia nhập Liên minh Quốc gia với số đông.

Cũng như Aung San Suu Kyi, nhiều người từ giới lãnh đạo cũ của đảng đã phải ngồi tù hay bị quản thúc tại gia, kinh nghiệm chính trị bây giờ phải lại được cực nhọc thu thập lấy. “Thiếu kiến thức về kinh tế chính trị, thiếu doanh nhân hoạt động tích cực trong đảng”, Myat Thin Aung từ ban giám đốc của ngân hàng Yoma than phiền. Và điều đó, theo như người làm việc trong ngành ngân hàng này, dẫn đến việc thiếu một viễn tưởng về kinh tế. Đảng thật ra không biết là cần phải đi theo chiều hướng nào. “Họ rất lắng nghe”, Myat Thin Aung còn thêm vào, “nhưng đơn giản là họ không hiểu nhiều tiến trình và những mối liên quan.”

Thêm vào đó, đảng đã bị suy yếu đi bởi cuộc tranh cãi trước lần bầu cử trong tháng 11 năm 2010. Lúc đấy, Aung San Suu Kyi, vẫn còn bị quản thúc tại gia, không được phép tham gia cuộc bầu cử. NLD không có trên lá phiếu bầu, tuy vậy các lực lượng thực dụng đã tách ra, những người không muốn bỏ qua cơ hội của một cuộc bầu cử, dù nó có bị tranh cãi đến đâu đi chăng nữa.  Bây giờ phe của Đảng Dân chủ ngồi bên cạnh các nghị sĩ của Liên minh Quốc gia vì Dân chủ trong Quốc Hội ở Naypidaw. Aung San Suu Kyi không buồn nhìn các nghị sĩ ly khai này đến một lần. Trong trường hợp này thì dường như là người Lady không muốn tha lỗi.

Nhưng những người khác thì có thể tha lỗi. Như nhiều tù nhân chính trị, ví dụ như Zaw Thet Htwe. Ông là một nhà báo nổi tiếng trong Myanmar. Nổi tiếng, vì ông ấy viết cho một tờ báo thể thao được ưa thích. Cũng nổi tiếng, vì ông ấy đã ngồi tù nhiều năm vì niềm tin của mình. Năm 2008, sau cơn bão Nargis, Zaw Thet Htwe tổ chức giúp đỡ cho các nạn nhân dưới dạng cá nhân, cùng với diễn viên hài nổi tiếng Zarganar. Chính quyền trả thù, không muốn đứng đấy như một chính quyền yếu ớt và cần sự giúp đỡ, hai người đàn ông bị tuyên án nhiều năm tù, Zaw Thet Htwe mãi đến giữa tháng 1 năm 2012 mới được trả tự do. Bây giờ ông ấy cộng tác với Zarganar trong công ty sản xuất video Home của ông ấy – House of Media.

“Liên minh Quốc gia vì Dân chủ nhất định phải được cải tổ, phải được chuẩn bị cho thời kỳ mà những người già không còn ở đó nữa”, nhà báo và là người am hiểu tình hình trong Myanmar nói. Và ông ấy nhắc nhở rằng Aung San Suu Kyi trong lần bầu cử năm 2015 sẽ không thể bước ra tranh cử tổng thống được. Thế nào đi nữa thì cũng không, cho tới chừng nào mà hiến pháp xuất phát từ thời chính quyền quân đội vẫn còn chưa được sửa đổi. Hiến pháp này quy định rằng không một ai có nguồn gốc là người nước ngoài hay có quan hệ họ hàng ra nước ngoài được phép bước lên đứng đầu Myanmar.

U Thein Oo, người đỡ đầu của Liên minh Quốc gia, lạc quan hơn. Ông ấy dựa vào sức thu hút của Quốc Hội và của những chiếc ghế đã đạt được. “Chúng tôi cố tình đưa những ghế đó cho các đảng viên trẻ tuổi hay cho cả những người chỉ mới vừa gia nhập đảng thôi”, người giật dây tóc bạc của Liên minh Quốc gia nói, người mà cũng biết rằng thời gian có thể nhanh chóng không còn nữa. Chẳng bao lâu nữa, các lực lượng đối lập khác cũng có thể chen lên sân khấu chính trị và về lâu dài thì NLD không thể chỉ dựa vào ánh hào quang của Aung San Suu Kyi mà thôi. Nhưng U Thein Oo cũng tự phê bình. “Chúng tôi không chỉ phải trẻ hóa đảng”, ông ấy nói, “mà cũng phải dân chủ hóa nó.” Cho tới nay, trong những năm bị đàn áp, thì điều đấy là không thể, “nhưng mà bây giờ”, người đàn ông già với mái tóc bạc nói, người trong chiếc áo khoác màu nâu nhạt và cái xà rông sậm màu, chiếc váy quấn Miến Điện, trông có vẻ đáng yêu cũng như thông thái, “bây giờ thì chúng tôi cần xây dựng đảng một cách dân chủ, để cho phép cùng quyết định.”

Một trong số ít những người trẻ tuổi không những hoạt động trong Liên minh Quốc gia mà còn được bầu vào Quốc Hội của Naypidaw cho NLD – hoàn toàn theo ý muốn của nhà chiến lược Đảng U Thein Oo –, là Zayar Thaw. Người đàn ông hơn ba mươi tuổi này không phải thuộc tuýp chính trị gia chuyên nghiệp, nhưng đã hoạt động chính trị từ lâu rồi, là một phần của tiểu văn hóa nhỏ nhưng hoạt động tích cực. Zayar Thaw là người cùng thành lập nhóm Generation Wave có trụ sở của họ ở cạnh biên giới với Thái Lan. Và anh ấy là thành viên của ban “Acid” đã phát hành album Hip-Hop đầu tiên của Myanmar trong năm 2000. “Beginning” với lời nhạc mô tả một cách thơ mộng cuộc sống thường ngày trong Myanmar và qua đó cũng là cuộc sống thường ngày trong sự đàn áp, đã đứng đầu trong Burmese Charts.

Zayar Thaw thành lập Generation Wave năm 2007 như là một phần của phong trào tuổi trẻ dám nổi dậy chống lại những nhà độc tài quân đội. Vào ngày 12 tháng 3 năm 2008, anh bị bắt trong một quán ăn ở Yangon và cuối cùng bị kết án năm năm tù.

Hiện giờ, người đàn ông này, làm giảm độ tuổi trung bình của Liên minh Quốc gia, là thành viên của nhóm vẫn còn nhỏ trong Quốc Hội của NLD – và qua đó là một trong những người mang niềm hy vọng của phe đối lập. Hiếm khi anh ấy còn có thời gian cho âm nhạc nữa.

 

Phần 4:  Thời điểm của những nhà chiến lược

Khi cơn bão giật tung mái nhà, khi nó ấn bẹp những bức tường tre giống như chúng được làm bằng bìa cứng và nâng những chiếc tàu thủy lên giống như chúng được làm bằng giấy, lúc đấy người Miến Điện biết rằng sẽ còn có nhiều thay đổi nữa: đối với họ, sự ầm ào này là một điềm báo của trời đất.

Cơn bão Nargis, năm 2008 đã cướp đi sinh mạng của hơn một trăm ngàn người trong Myanmar, đối với họ là một lời sấm, một sự khải thị, một dấu hiệu của thần thánh, rằng chính quyền quân đội bị căm ghét đó chẳng bao lâu nữa sẽ bị quét phăng đi, rằng cơn bão sẽ giật bỏ những bộ quân phục ra khỏi thân thể của các viên tướng lĩnh, chính quyền quân đội sẽ bị tẩy trừ ra khỏi đất nước, lần bắt đầu mới đang sắp đến. Họ đã đúng.

Xưa nay người Miến Điện đều nhìn vào những dấu hiệu từ tít trên cao. Không chỉ trước những quyết định lớn lao Than Shwe, người sếp tàn bạo của chính quyền quân đội, mới cho xem sao bói toán. Trong tháng 11 năm 2012, thủ đô Naypyidaw bị động đất lay chuyển. Lần này thì các thần thánh muốn nói gì với người Miến Điện? Trật tự nặng như chì trong phần đất này của châu Á bây giờ sẽ bị tan rã ra? Có nhiều điều cho thấy như thế. Nhưng đó là ý trời thì ít mà là chính trị của trần thế thì nhiều hơn, cái đang lay động cho đến tận các nền tảng của trung tâm này trong châu Á.

Và điều đấy đến Myanmar vào cuối mùa Thu năm 2012 trong hình dạng của Barack Obama, như là người tổng thống Mỹ đầu tiên. Ngay từ lần bầu cử Obama năm 2008, phe đối lập Miến Điện đã hy vọng vào “hiệu ứng O-Burma” cho đất nước của họ, củng cố cho phong trào dân chủ. Đối với Thein Sein, vị tổng thống đã tẩy sạch mình từ vị tướng lĩnh trở thành người đổi mới Myanmar, cái bắt tay với người Mỹ đồng nhiệm của ông ấy cũng đã trở thành cú đánh phong hiệp sĩ.

Nước Myanmar ngày nay đã là trạm trung chuyển từ nhiều thế kỷ nay. Như một cái nêm, nó đẩy mình vào giữa Ấn Độ và Trung Quốc, chạm dãy Himalajy và tiếp giáp với Đông Nam Á. Các con đường của những nhà sư, thương gia, samurai và hoàng tử Ba Tư, những người phiêu lưu, tìm vàng và xâm chiếm cắt nhau ở đây. Ở đây, các đạo quân thuộc địa Anh đã dùng đại bác bắn vào những con voi chiến của Vua Ava. Người Bồ Đào Nha thiết lập pháo đài ở đây, người Anh mở rộng vùng ảnh hưởng của họ ra khỏi Bengal trong ba cuộc chiến tranh. Trong Đệ nhị Thế chiến, người Nhật cố tạo Miến Điện thành một pháo đài và sử dụng tài nguyên của nó cho nền kinh tế chiến tranh của họ, người Mỹ và người Anh với đội quân đánh thuê của họ đã chiếm lại từng mét đất một. Rồi người Trung Quốc đến vào đầu những năm năm mươi của thế kỷ trước. Lúc đầu là với vũ khí, rồi với cây xẻng – họ lấy từ người Miến Điện ngọc thạch và gỗ, ngọc bích và thuốc phiện được trồng trên núi. Ngày nay, họ là đối tác kinh doanh có nhiều ảnh hưởng của người Miến Điện; không được ưa thích nhưng quan trọng. “Đặc biệt Trung Quốc muốn Miến Điện, như là một nước chư hầu, xây cảng tàu, đường cao tốc và ống dẫn đầu, những cái tạo khả năng cho miền Nam và miền Tây của Trung Quốc đi ra biển, để giới trung lưu đang ngày một tăng lên của Trung Quốc có thể nhận được dầu của họ từ Vịnh Ba Tư”, Robert Kaplan, chuyên gia châu Á và là cố vấn của Bộ Quốc phòng Mỹ, mô tả tình hình.

Cuối cùng thì người Trung Quốc cũng tiếp tục một truyền thống: tất cả những đạo quân và người cai trị xa lạ đều nhắm đến tài nguyên của đất nước từng giàu nhất Đông Nam Á này, muốn có lối ra Vịnh Bengal và Biển Andaman của nó, muốn đi cho tới biên giới của cường quốc kia. Vì Myanmar nằm giữa hai đất nước có dân số lớn nhất trên thế giới, ở đây, nền độc tài lớn nhất (Trung Quốc) đụng đầu với nền dân chủ lớn nhất (Ấn Độ) của thế giới, thế lực kinh tế lớn nhất của châu Á gặp thế lực lớn thứ ba. “Myanmar nằm ngay chính giữa Delhi và Bombay và Thượng Hải và Hồng Kông. Nó chính là liên kết đang thiếu”, sử gia Miến Điện Thant Myint-U nói.

Cả trên sa bàn của giới quân đội, Myanmar cũng có thêm trọng lượng. Nó có thể là pháo đài ngăn chận không cho Bắc Kinh ra đến Vịnh Bengal. Hay lại là cái bàn đạp của họ trước bờ biển Ấn Độ. Từ cách nhìn của Bắc Kinh thì Myanmar là hạt ngọc cuối cùng trong sợi dây chuỗi mà Trung Quốc đã kéo quanh cường quốc nguyên tử kia trong những năm vừa qua: Tây Tạng với nguồn của những con sông Nam Á, Pakistan, kẻ thù không đội trời chung của Ấn Độ, Sri Lanka trước miền cực Nam của Ấn Độ – người Trung Quốc xây bến tàu, đường xá và hầm mỏ ở khắp nơi. Nếu Myanmar vẫn chịu ảnh hưởng Trung Quốc, Ấn Độ sẽ bị bao vây.

Trong những thế kỷ vừa qua, không một ai đã đến đây vì tình nhân đạo. Cả Obama cũng không. Chuyến đi qua Đông Nam Á của ông ấy cũng chỉ là sự tiếp nối của những trò chơi chiến lược trong vùng này. Nhìn một cách khách quan thì điều đấy thể hiện tầm nhìn xa trong Tòa Nhà Trắng, lại đặt giao điểm này của châu Á vào trong tiêu điểm của công chúng thế giới. “Nói cho ngắn gọn thì chúng ta tìm thấy ở Myanmar loại mật mã để hiểu được tương lai của thế giới. Miến Điện là cái giá đáng để chiến đấu giành lấy, như Trung Quốc và Ấn Độ – hoàn toàn không kín đáo – đã làm điều đấy”, Kaplan nói.

Trước đấy chưa từng bao giờ có một tổng thống Mỹ đương nhiệm đến thăm Myanmar. Thế nhưng một trong những người tiền nhiệm của Obama, Herbert Hoover sau đó là tổng thống, đã tìm may mắn của mình ở đó với một cái mỏ bạc.

Trong cuối mùa Thu năm 2012, người Mỹ muốn sử dụng hữu ích thời gian quá độ trong Myanmar. Cái chân không kỳ lạ đó trong lúc biến đổi từ một chế độ độc tài quân sự sang một nền dân chủ.

Giới tinh hoa của đất nước, các tướng lĩnh và các doanh nhân phụ thuộc vào họ, những người được gọi là crony, bây giờ đang hối hả tìm kiếm những nguồn mới cho sự giàu có của họ, không còn muốn chỉ là chư hầu của Bắc Kinh nữa, chỉ dựa trên một con bài. Thant Myint-U gọi nước Myanmar của các tướng lĩnh là “ví dụ điển hình cho sự lộng hành giống như trong một cơn ác mộng của thế kỷ 21, một quốc gia thất bại hay đang thất bại, đàn áp và không có khả năng đối phó với các vấn đề nhân đạo đang đe dọa.”

Việc người dân tự giúp đỡ lẫn nhau trong cơn bão thảm họa đó đã cảnh báo cho các viên tướng lĩnh bị yêu cầu quá khả năng của mình, rằng ngay đến người dân Miến Điện đã kiệt quệ vẫn còn có thể động viên được sức lực. Cuộc nổi dậy ở Bắc Phi từ năm 2011 đã để cho những kẻ thống trị phải lo sợ, rằng cả dân tộc của họ cũng có thể vùng lên. Họ cảm nhận được rằng thế giới sẽ không chấp nhận thêm bất cứ một hình ảnh nào của những nhà sư bị giết chết trên đường phố Yangon nữa. Và cuối cùng, các nước láng giềng Đông Nam Á cũng tạo áp lực, vì họ biết rằng họ chỉ có thể hưởng lợi và bắt đầu sự tự do thương mại với Phương Tây khi chính quyền quân đội rút lui. Thời gian cấp bách: 2014, trong năm quyết định trước khi Đông Nam Á muốn bắt đầu liên minh kinh tế của họ thì lại chính là Myanmar sẽ tiếp nhận chức chủ tịch của liên minh các quốc gia ASEAN.

Và vì thế mà đất nước này bất thình lình trông giống như đã được một tiên nữ đánh thức dậy từ những cơn ác mộng. Nữ lãnh tụ đối lập Aung San Suu Kyi đi thăm thế giới và bước vào Quốc Hội Miến Điện. Người Trung Quốc phải ngừng xây một đập nước ở Myanmar sau những phản đối của người dân. Tù nhân chính trị được trả tự do. Kiểm duyệt được bãi bỏ, một đạo luật đầu tư được ban hành. Các tướng lĩnh và các crony của họ ban bố dân chủ, và bất thình lình phần còn lại của đất nước cũng được ngửi tự do và học kinh tế thị trường.

Khi nào, nếu không phải là bây giờ, thì các nước Phương Tây cần phải quay trở lại, bãi bỏ cấm vận? Cuối cùng thì đây là những ngày mà các lá bài được xáo mới và cột mốc được đóng xuống. Ai bây giờ không có chân đứng trong Myanmar, người đấy sau này sẽ gặp nhiều khó khăn. Coca-Cola và nhà cạnh tranh Pepsi muốn chiếm lĩnh thị trường sáu mươi triệu người đó, General Electric muốn bán nhà máy phát điện, Mastercard và Visa muốn phát hành thẻ tín dụng trong một đất nước mà vài tuần trước đây còn biết tới ba tỷ giá đổi ngoại tệ và dollar chỉ được chấp nhận khi chúng được là thẳng và không nhăn nheo.

“Lần đến thăm của Obama là một sự trợ giúp lớn lao cho cuộc chuyển đổi của đất nước này và sẽ giúp thế giới kinh doanh hướng sự chú ý của nó đến tiềm năng phát triển của đất nước này”, Elisabeth Buse, sếp châu Á của Visa nói. Lúc đấy người Mỹ vừa mới gửi đại sứ đầu tiên của họ sau hai mươi hai năm đến Yangon. Ở đấy, ông ấy học tiếng Miến Điện mỗi ngày tại một lãnh tụ sinh viên mới đây còn ngồi tù với một bản án nặng,

Obama muốn đột phá vào Myanmar, liên kết vào trong vành đai mà người Mỹ đang đặt quanh Trung Quốc từ hai năm nay. “Việc người Mỹ chuyển hướng quân sự sang Đông Á và tăng cường hoạt động với Myanmar sẽ khiến cho Trung Quốc thêm lo ngại là bị các đồng minh của Mỹ bao vây”, James Brazier của IHS Global Insight nói. Hillary Clinton diễn đạt điều đấy cô đọng hơn: “We are back”, bà ngoại trưởng gọi to với tầm nhìn hướng đến châu Á vào năm 2010, lại là chính ở Việt Nam đang có căng thẳng với Trung Quốc, to tới mức nó hẳn phải vang dội ầm ỉ trong tai của Bắc Kinh.

Sau khi tập trung vào Cận Đông, Obama đã nhận ra rằng ông ấy chỉ ngăn chận không cho Trung Quốc trở nên nguy hiểm khi ông ấy củng cố cho các nền dân chủ và lực lượng chống Trung Quốc. Chỉ như thế mới có thể sử dụng được các cơ hội kinh doanh khổng lồ của vùng này trong “thế kỷ châu Á”. Người Á và người Mỹ biết tầm quan trọng của vùng này lâu nay, ngay cả khi có thời gian mà họ đã ít quan tâm đến nhau hơn. Trước đây bảy mươi năm, còn có hơn một trăm năm mươi ngàn lính công binh chủ yếu là người Mỹ da đen và ba mươi lăm ngàn người dân bản địa phải xây một con đường khổng lồ xuyên qua rừng rậm từ Assam của Ấn Độ xuyên qua Myanmar đến Côn Minh trong Trung Quốc. Con đường Ledo này được dùng để tiếp tế cho người Trung Quốc dưới quyền của Tưởng Giới Thạch, để có thể chống cự lại một ít với nước Nhật là đối thủ trong chiến tranh.

Những người lính đã phải chịu đựng muỗi và mưa, rắn và đỉa. Nhưng trong năm cuối cùng của chiến tranh, họ đã mang một trăm năm mươi ngàn tấn vật liệu qua con đường núi này. Ngày nay, theo ý của người Mỹ, người Trung Quốc phải được chận lại từ ở Myanmar. Đồng thời, đất nước này sẽ có cả một mạng lưới đường bộ và đường sắt, nhà máy phát điện và cảng tàu. Đứa con gây phiền hà của châu Á qua đó lại có thể trở thành trái tim của vùng này.

 

Gửi phản hồi

Mời bạn điền thông tin vào ô dưới đây hoặc kích vào một biểu tượng để đăng nhập:

WordPress.com Logo

Bạn đang bình luận bằng tài khoản WordPress.com Log Out / Thay đổi )

Twitter picture

Bạn đang bình luận bằng tài khoản Twitter Log Out / Thay đổi )

Facebook photo

Bạn đang bình luận bằng tài khoản Facebook Log Out / Thay đổi )

Google+ photo

Bạn đang bình luận bằng tài khoản Google+ Log Out / Thay đổi )

Connecting to %s

%d bloggers like this: