TPP : CƠ HỘI VÀ THÁCH THỨC CHO VIỆT NAM 


Sau một thời gian dài đàm phán, Hiệp Ước Đối Tác Thương Mại Xuyên Thái Bình Dương (TPP) vừa được thông qua với VN là một thành viên. VN sẽ đối mặt với những thách thức cũng như cơ hội nào trước mắt? Mời các bạn đọc bài phân tích của một thành viên Việt Tân – Tiến sĩ Trần Diệu Chân sau đây. 

Việt Tân's photo.

Hiệp Ước Đối Tác Thương Mại Xuyên Thái Bình Dương (TPP) vừa được thông qua vào lúc 5g sáng, giờ địa phương Atlanta, Hoa Kỳ, ngày 5-10-2015.

Là quốc gia thành viên yếu kém nhất trong số 12 quốc gia thuộc TPP, Việt Nam sẽ được hưởng lợi nhiều nhất nếu biết khai thác cơ hội này. Tuy nhiên, cơ hội lớn cũng đem lại các thách thức nghiêm trọng mà chúng ta cần phải tỉnh táo nhận định cho tương lai lâu dài của dân tộc.

TPP và cơ hội mới 
Về kinh tế: VN sẽ gia tăng xuất khẩu một số mặt hàng (dệt may, da giày, đồ gỗ, nông sản) do thuế suất giảm, gia tăng đầu tư ngoại quốc, tăng trưởng kinh tế, cải thiện kỹ năng và đời sống người dân (với sản phẩm chất lượng cao, vệ sinh và an toàn, giá rẻ), chấm dứt nạn nhập siêu quá lớn từ hàng hóa Trung Quốc.

Theo các điều kiện TPP, Việt Nam sẽ phải thay đổi cơ chế theo thị trường, cải tổ luật kinh tế, bảo vệ quyền của người lao động, quyền thành lập công đoàn độc lập và các tổ chức xã hội dân sự, bảo vệ môi trường, bản quyền trí tuệ, và quyền lợi của doanh nghiệp tư nhân sẽ do pháp trị định đoạt; cam kết công khai hóa về đầu tư công, mua sắm chính phủ, chính sách cạnh tranh và vấn đề quản trị, hoạt động của các doanh nghiệp nhà nước; chống buôn bán động vật hoang dã và thực hiện công ước CITES để bảo vệ các loài động/thực vật hoang dã bị nguy cơ diệt chủng.

Tất cả những đòi hỏi này đều giúp chuyển biến xã hội VN theo hướng có lợi cho dân tộc. Quan trọng nhất là khi Việt Nam gần gũi với Mỹ sẽ gia tăng cơ hội thoát Trung và chống lại chính sách bành trướng của Bắc Kinh. Cụ thể là sự đòi hỏi của luật TPP liên quan tới những sản phẩm xuất khẩu không được sử dụng nguyên vật liệu từ các quốc gia ngoài khối, sẽ khiến VN giảm lệ thuộc nhập cảng từ Trung Quốc.

TPP và những thách thức

Trong ngắn hạn khi TPP được thực thi, các dòng thuế quan sẽ giảm dần tới 0% khiến doanh thu về thuế giảm, nhập khẩu tăng trong khi xuất khẩu giảm do không cạnh tranh lại với phẩm chất hàng ngoại quốc, và các mặt hàng nội địa yếu kém có nguy cơ bị tiêu diệt (như ngành chăn nuôi, lâm nghiệp, sản phẩm gỗ, khoáng sản, công nghiệp). Trong trung và dài hạn, VN sẽ không còn khả năng duy trì lợi thế về lao động giá rẻ, trong khi nhu cầu về lao động có kỹ năng lại gia tăng.

Các tiêu chuẩn cao về sở hữu trí tuệ sẽ khiến cho doanh nghiệp và người dân phải mất chi phí cao hơn cho các bản quyền nhu liệu cũng như các sáng chế liên quan đến sản xuất thuốc men.

Ngành ngân hàng sẽ chịu sức ép cạnh tranh rất lớn của các tập đoàn tài chính thuộc các nước thành viên với các dịch vụ đa dạng. Các doanh nghiệp hưởng lợi từ hoạt động chi tiêu công của chính phủ sẽ bị cạnh tranh trực tiếp khi phải đấu thầu với các nhà thầu nước ngoài thay vì cơ chế chỉ định thầu.

Nếu không chuẩn bị kỹ, những lợi thế và bất lợi của TPP sẽ đan xen vào nhau, dẫn đến mất kiểm soát.

Tuy TPP có đem lại một thắng lợi “tâm lý” quan trọng, đó là tạo ra niềm phấn khởi cho người dân , nhưng do tư duy và hệ thống chính trị-kinh tế lạc hậu, Việt Nam cần thời gian, nỗ lực và thiện chí để có những thay đổi thích hợp hầu có thể đạt được những thành quả và tránh bị những thách đố mới hủy hoại, thí dụ :

1. Cường độ cạnh tranh từ những sản phẩm giá rẻ của Trung Quốc, Thái Lan và các mặt hàng chất lượng cao của hàng Âu, Mỹ, Nhật sẽ tiêu diệt hàng nội địa. Các doanh nghiệp của những quốc gia thành viên TPP sẽ nhảy vào đầu tư ở Việt Nam để “đón sóng” TPP. VN sẽ tiếp tục mất đi cơ hội chủ động kinh tế mà chỉ đi làm công cho các hãng xưởng ngoại quốc.

Vấn đề đặt ra cho Việt Nam là phải nhanh chóng tái cấu trúc nền kinh tế, qua đó đẩy mạnh phát triển khu vực tư doanh để tận dụng sự nhạy bén thị trường của giới doanh nhân, cải tiến kỹ thuật, nâng cao trình độ quản trị thì mới có thể tham gia vào sự cạnh tranh đầy hứa hẹn của TPP. Nếu không thì hàng hóa, sản phẩm của Việt Nam tiếp tục đứng ở bảng thấp nhất trong các nước.

2. Chênh lệch giàu nghèo gia tăng do tham nhũng  và sân chơi bất bình đẳng dành cho những nhóm lợi ích và quyền thế – không kịp và không thể cải sửa theo đòi hỏi của TPP. Do đó, áp lực cải tổ kinh tế để loại trừ tham nhũng, để đáp ứng với sự cần thiết về minh bạch sổ sách, chi tiêu công, đầu tư v…v… càng gia tăng khi VN gia nhập TPP.

Nhiều nhà phân tích kinh tế xem TPP như một thỏa thuận có thể đối chọi với sự tăng trưởng và tầm ảnh hưởng của Trung Quốc với nền kinh tế lớn thứ hai thế giới. Ngay cả khi nền kinh tế của Bắc Kinh đã chậm lại, nó vẫn có tác động giao dịch rộng khắp trên thế giới. 

Phia Truoc's photo.Một báo cáo gần đây cho thấy, Việt Nam sẽ hưởng lợi nhiều về kinh tế từ những cải cách sâu rộng mà quốc gia này cam kết sẽ thực hiện theo thỏa thuận thương mại chung của khu vực châu Á-Thái Bình Dương.

Các nước tham gia thỏa thuận này đều được khuyến nghị phải thay đổi khuôn khổ pháp lý và pháp luật theo như Hiệp định Đối tác xuyên Thái Bình Dương (TPP), và diễn trình như vậy sẽ mở ra khả năng tăng trưởng đáng kể, Viện Chính sách Tiến bộ Mỹ (PPI) cho biết trong một báo cáo công bố hôm nay [11 tháng 09, 2015].

“Việt Nam đã sẵn sàng hưởng lợi đáng kể từ những điều khoản trong Hiệp định Đối tác Kinh tế xuyên Thái Bình Dương”, Ed Gerwin, chuyên viên cao cấp trong lĩnh vực thương mại và cơ hội toàn cầu của PPI, cũng là tác giả của bản báo cáo, khẳng định như vậy.

Nhưng những tiêu chuẩn cao trong đàm phán TPP – cũng như thỏa thuận thương mại mới giữa Việt Nam và Liên minh châu Âu – đòi hỏi Việt Nam phải cam kết thực hiện những cải cách quan trọng về cơ cấu.

Những thay đổi này phải tạo ra bước tiến trong tính minh bạch, trong quy định của pháp luật, của lao động và môi trường, của nền kinh tế kỹ thuật số, cũng như quy định đối với doanh nghiệp nhà nước.

“Những ai tin rằng một hiệp định thương mại bền vững có thể thúc đẩy tăng trưởng toàn diện và tạo ra thay đổi tích cực cần phải tiếp tục nhắc chính phủ Việt Nam rằng nỗ lực tiến hành những cải cách cần thiết – và sự tận tâm dành cho những cải cách này – cũng sẽ mang lại lợi ích thiết thực cho chính phủ và người dân Việt Nam”, Gerwin khẳng định.

“Những thay đổi về cơ chế mà chính phủ Việt Nam có thể đạt được sẽ đóng vai trò quan trọng trong việc thúc đẩy quan hệ thương mại và mậu dịch giữa nền kinh tế Mỹ với một nền kinh tế Việt phát triển sôi động”, ông cho biết thêm.

Trong một nghiên cứu năm 2012, Viện Kinh tế Quốc tế Peterson cho rằng, đến năm 2025, thu nhập quốc dân của Việt Nam sẽ tăng hơn 13 phần trăm và tổng giá trị xuất khẩu tăng hơn 37 phần trăm nếu vẫn còn tham gia TPP, báo cáo cho biết.

Phần lớn mức tăng trưởng này đến từ giá trị xuất khẩu ngày càng tăng trong lĩnh vực hàng may mặc và giày dép của Việt Nam, những lĩnh vực sẽ càng đón nhận thêm nhiều điều kiện thuận lợi vì hàng rào thuế quan được loại bỏ dần giữa các nước đối tác TPP, đặc biệt là Hoa Kỳ.

Trong khi báo cáo thừa nhận lợi ích nước Mỹ có được – như sự hỗ trợ dành cho công việc được trả lương tốt hơn, tăng cường xuất khẩu và mức lương trở nên hấp dẫn hơn – tác giả bản báo cáo lưu ý rằng TPP có thể khiến một bộ phận công nhân Mỹ bị mất việc hoặc giảm tiền lương.

Như vậy, chính phủ Mỹ nên tập trung hơn vào các giải pháp toàn diện, bao gồm hỗ trợ và đào tạo hơn cho người lao động với tay nghề thấp.

Bản báo cáo được công bố hôm thứ Năm vừa rồi trong một sự kiện do chính phủ Mỹ và các nhà lãnh đạo doanh nghiệp Việt Nam, cũng như các chuyên gia kinh tế hàng đầu của Việt Nam và những người ủng hộ cải cách kinh tế, tổ chức ở Phòng thương mại Hoa Kỳ tại Hà Nội.

Báo cáo này cũng khẳng định rằng khi tham gia TPP, bất kỳ nước nào trong 12 nước thành viên đều sẽ hưởng lợi do thu nhập quốc dân và giá trị xuất khẩu tăng.

Hôm thứ Ba, trong một bài xã luận viết cho tờ Democracy Journal, Đại diện Thương mại Hoa Kỳ Michael Froman cho rằng chính phủ Hoa Kỳ đang làm việc với các đối tác TPP trong những vấn đề mà các nước này cần phải thực hiện để làm tròn trách nhiệm.

Ví dụ, ông viết rằng, chính phủ Việt Nam sẽ phải cho phép người lao động thành lập và tham gia những công đoàn lao động độc lập.

Đến năm 2025, TPP sẽ giúp GDP Việt Nam tăng hơn 11 phần trăm, Froman khẳng định, với số liệu trích dẫn từ nguồn của Viện Peterson về kinh tế quốc tế.

Ông cho biết TPP sẽ miễn thuế đến khoảng 5% trong số mặt hàng dược phẩm ở Việt Nam, bao gồm nhiều loại thuốc, kể cả thuốc kháng sinh, corticoid, thuốc chống sốt rét; đến khoảng 7% trong số những vật tư y tế thiết yếu như gạc và băng.

Nhưng các nhà lập pháp của Quốc hội Hoa Kỳ hiện đều bày tỏ thái độ quan ngại trước việc chính phủ Việt Nam tham gia đàm phán TPP, bởi mức lương thấp và mức bảo vệ kém mà người lao động ở quốc gia này phải chịu đựng.

Trước mắt, các nước thành viên TPP đã không đạt được thỏa thuận trong vòng đàm phán cuối, Hạ nghị sỹ Sander Levin, thành viên cao cấp của Đảng Dân chủ (bang Michigan) tại Ủy ban Thuế vụ Hạ viện, nhắc lại rằng Việt Nam là một trong những nước tham gia đàm phán TPP cần phải sửa đổi hệ thống pháp luật lao động và duy trì các tiêu chuẩn lao động cơ bản được quốc tế công nhận, cũng như áp dụng những chính sách có hiệu quả nhằm chống lại việc thao túng tiền tệ.

Gửi phản hồi

Mời bạn điền thông tin vào ô dưới đây hoặc kích vào một biểu tượng để đăng nhập:

WordPress.com Logo

Bạn đang bình luận bằng tài khoản WordPress.com Log Out / Thay đổi )

Twitter picture

Bạn đang bình luận bằng tài khoản Twitter Log Out / Thay đổi )

Facebook photo

Bạn đang bình luận bằng tài khoản Facebook Log Out / Thay đổi )

Google+ photo

Bạn đang bình luận bằng tài khoản Google+ Log Out / Thay đổi )

Connecting to %s

%d bloggers like this: